علي بن محمد البغدادي الماوردي ( مترجم : حسين صابرى )
26
آيين حكمرانى ( فارسى )
عموى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و إله با پسر عموى او بيعت كرده است و بدين ترتيب هيچ دو تنى با تو مخالفت نورزند . دليل ديگر هم آنكه اين انتخاب يك قضاوت است و قضاوت يك نفر نيز نافذ است . فصل [ : تعيين امام ] چون اهل حل و عقد براى برگزيدن گردهم آيند ، وضع شايستگان امامت را كه از شروط لازم براى تصدى اين مقام برخوردار هستند بررسى مىكنند و از ميان آنها آن را كه فضيلتى افزونتر و شروطى كاملتر دارد و مردم به فرمانبرى او مىشتابند و در بيعت با او درنگ روا نمىدارند براى بيعت نامزد مىكنند . چون از ميان گروه برخوردار از شرايط ، كسى تعيين گردد كه اجتهادشان آنان را به انتخاب وى راه نموده است ، امامت را بر او عرضه مىدارند ؛ اگر آن را بپذيرد بر اين امامت با او بيعت مىكنند و به بيعت آنان با او رهبرى و پيشوايى براى وى انعقاد مىيابد و بر همهء امت لازم مىشود به بيعت او در آيند و از او فرمان برند ؛ اما چنانچه او از پذيرش امامت سرباز زند و پاسخ مثبت ندهد ، بدان اجبار نمىشود ؛ زيرا عقد امامت قراردادى مبنى بر رضايت طرفينى و نيز اختيار است و اكراه و اجبار بدان راه ندارد . در چنين صورتى ، از آن نامزد نخستين به ديگر كسانىكه سزامند امامت هستند عدول مىشود . اگر در اين ميان ، دو نفر به گونهاى يكسان از شروط امامت برخوردار باشند جوازا آن يك را كه سنش بيشتر است پيش اندازند ، هرچند فزونى سن در اين فرض كه بلوغ حاصل آمده باشد شرط نيست و از همين روى ، اگر از ميان چنين دو تنى با آنكه كوچكتر است نيز بيعت كنند اين بيعت جايز است . در همين فرض پيشين ، چنانچه يكى از آن دو تن از ديگرى داناتر و يكى دليرتر باشد ، در انتخاب يكى از آنها اوضاع و شرايط زمانه ملاك عمل خواهد بود ؛ يعنى اگر به سبب نابهسامانى اوضاع مرزها يا ظهور ياغيان به سرآمد بودن حكمرانى در دليرى نياز باشد آنكه دليرتر است سزامندتر خواهد بود ؛ و اگر بهسبب آرامش اوضاع و سر برآوردن بدعتگذاران به سرآمدى حكمران در دانش نياز باشد آنكه داناتر است سزامندتر خواهد بود . اگر برگزيدن فرد شايستهء تصدى امامت از ميان دو تن به نتيجه نرسد و هر دو بر سر آن با يكديگر به كشمكش پردازند ، برخى از فقيهان گفتهاند اين خود موجب خلل در شايستگى آنهاست و در نتيجه هر دو از اين سمت بازداشته مىشوند و از آنان روى گردانده مىشود ،